نقش تربیتی و ارشادی

نمونه هایی از رفتارهای تربیتی امام سجاد با بردگان

یکی از مسائلی که در بحث تربیت بندگان توسط امام علیه السلام مطرح است، نحوهی رفتارهای فردی حضرت با بردگان است. به
عبارت دیگر، امام علیه السلام چگونه رفتار میکرد که بردگان تحت تأثیر قرار میگرفتند و زمینه برای تربیت آنها فراهم میشد؟
برای پاس به این پرسش، مناسب است نمونههایی از این رفتارهای فردی بیان شود: الف) یکی از کنیزان حضرت بر دست ایشان
آب میریخت. ناگاه ظرف آب از دستش افتاد و به صورت امام علیه السلام خورد و صورتشان را زخمی کرد. هنگامی که حضرت
مؤمنان خشم خود را میخورند). – خشم ) « خدای تعالی میفرماید: و الکاظمین الغیظ » : سرش را به طرف او بلند کرد، کنیزک گفت
صفحه ۱۰۱ از ۱۲۶
۵۳۶ ] (و خدا ] « و الله یحب المحسنین » – . و بر مردم میبخشایند). – خدا تو را بخشید ) « و العافین عن الناس » – ! خود را فروخوردم
نیکوکاران را دوست دارد). – برو که در راه خدا آزادی [ ۵۳۷ ]. گویی در این گفتگو؛ امام علیه السلام، آن کنیز را امتحان و
آزمایش کرده و وقتی کنیز این آیهی شریف را که مناسب موقعیت بود، خواند، حضرت آزادی را به وی، جایزه داد. ب) یکی از
غلامان امام سجاد علیه السلام خلافی مرتکب شد که مستحق تنبیه گشت. امام علیه السلام تازیانه را برداشت و این آیه را تلاوت
۵۳۸ ]. به مؤمنان بگو از کسانی که به روزهای خدا امیدی ندارند، عفو و ] « قل للذین آمنوا یغفروا للذین لا یرجون ایام الله » : کرد
« و من چنین نیستم؛ بلکه من به رحمت خدا، امید و از عذاب خدا، خوف دارم » : گذشت کنند. [صفحه ۲۱۰ ] غلام در پاسخ گفت
۵۳۹ ]. و باز در این جا، امام علیه السلام میخواهد غلامش را امتحان کند که ] « تو آزادی » : امام علیه السلام تازیانه را انداخت و فرمود
آیا معنا و مفهوم آیه را میداند. و وقتی غلام نشان میدهد که معنای آیه را میداند و از مؤمنان است، امام علیه السلام او را پاداش
آزادی میدهد. ج) روزی چند تن مهمان حضرت بودند. خادم وی سیخ کبابی را در دست داشت و با شتاب میآمد. ناگاه پایش
تو در » : لغزید و سیخ بر سر فرزندی از امام علیه السلام که زیر پلکان ایستاده بود، افتاد و طفل کشته شد. امام علیه السلام بدو فرمود
سپس حضرت به دفن کودک پرداخت [ ۵۴۰ ]. اینها نمونههایی بسیار اندک از «! این کار قصد نداشتی. تو در راه خدا آزادی
رفتارهای انسان ساز امام سجاد علیه السلام با بردگان خویش بود و این رفتارها فقط منحصر به بردگان و افراد زیردست نبود؛ بلکه
رفتار حضرت با حیوانات نیز درس آموز است. نقل شده که: حضرت شتری داشت که ۲۲ بار بر پشت آن، حج کرده و هرگز شتر را
آزار نرساند [ ۵۴۱ ]. ابراهیم بن علی از پدرش روایت میکند که با علی بن الحسین علیه السلام به حج مشرف شدم. روزی شتر
و از آن عمل « آه! اگر قصاصی نبود » : حضرت در راه ماند. امام علیه السلام چوبدستی را برداشت تا به شتر بزند. سپس فرمود
منصرف شد [ ۵۴۲ ]. مجموعهی رفتارها و روشهای تربیتی امام سجاد علیه السلام با بردگان، سبب شد که بسیاری از آنان مراحل
بالایی از ایمان را طی کنند و خود، برای دیگران الگو و نمونهی انسان کامل شوند. داستان زیر نشان دهندهی درجهی بالای
عبودیت و بندگی یکی از غلامان حضرت است؛ سعید بن مسیب گوید: [صفحه ۲۱۱ ] سالی قحطی شد و مردم همگی در طلب
باران بودند؛ ولی دعایشان اجابت نمیشد. ناگاه دیدم غلام سیاهی از مردم کناره گرفت و بر بالای تلی رفت و به درگاه خدا دست
به دعا برداشت. هنوز دعای او تمام نشده بود که ابری بر آسمان ظاهر شد. غلام خدا را شکر کرد و رفت و باران باریدن گرفت.
هنگامی که این کرامت را از او دیدم، تعقیبش کردم و مشاهده کردم داخل خانهی امام سجاد علیه السلام شد. خدمت حضرت
رسیدم و از ایشان خواستم که او را به من بفروشد و حضرت قبول کرد. وقتی غلام با خبر شد، علت کارم را پرسید و من نیز گفتم:
خدایا این رازی بود بین من و تو؛ » : به خاطر آن چه از تو دیدم مشتاق تو گشتهام. در این هنگام وی دست به دعا برداشت و گفت
[ ولی حال فاش شد. پس مرا بمیران و پیش خود ببر و گریست تا از دنیا رفت [ ۵۴۳ ]. [صفحه ۲۱۳
برگرفته از کتاب نقش امام سجاد علیه السلام در رهبری شیعه نوشته: محسن رنجبر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *