زیارت نامه و ادعیه

نگاهی کوتاه بر دعاهای صحیفه سجادیه

پیرامون دعاهای «صحیفهی کاملهی سجادیه» ، شرح های متعدد نوشته شده، ما در اینجا نظر شما را به شرح کوتاهی که علامه فقید استاد شیخ محمدرضا مظفر، در این مورد نموده جلب می کنیم:
پس از حادثهی جانگداز عاشورا، خلفای بنیامیه زمام امور امامت اسلامی را به دست گرفته و با استبداد و دیکتاتوری سخت، بی اندازه خونریزی و ظلم کرده و به تعالیم اسلامی لطمه زدند.
امام سجاد علیه السلام در این شرایط با حالی جانسوز و مصیبت زده، در گوشهی خانه به سر می برد، کسی به محضرش نمیرفت و خود آن حضرت هم بر اثر سانسور شدید، آزاد نبود که به میان مردم برود و وظایف و تکالیف مردم را به آنها برساند.
به ناچار برای خود، این روش را انتخاب کرد که به وسیله دعا (با توجه به اینکه دعا، یکی از طرق تعلیم و تربیت است) دستورهای قرآن و معارف اسلام و روش خاندان رسالت صلی الله علیه و آله را نشر دهد، و روح دین و پارسایی را به مردم بیاموزد و وظایف انسانها را در مورد تهذیب نفس و کسب اخلاق یادآوری کند.
این روش، یگانه ابتکاری بود که امام در پرتو آن بیآنکه بهانهای به دست دشمنان بیفتد به نشر دستورها و معارف اسلام پرداخت. از این رو آن حضرت دعاهای بسیاری به مردم آموخت. قسمتی از این نیایش ها به نام کتاب «صحیفه سجادیه» گردآوری شده که
[صفحه ۱۱۰]
آن را «زبور آل محمد» نامیدهاند.
این کتاب با اسلوب و سبکی بسیار دلپذیر به روش عالیترین ادبیات عرب، روشنگر اهداف عالی دین حنیف اسلام و دقیق ترین اسرار یکتاپرستی و نبوت و صحیح ترین راه آموزش اخلاق محمدی و معارف اسلامی است و محتوای امور مختلف تربیتی – دینی می باشد و در حقیقت این کتاب در لباس «دعا» تعلیم دهندهی دین و اخلاق است یا نیایشی است که با سبک ویژهای، یاد دهندهی دین و اخلاق می باشد و به راستی این کتاب بعد از قرآن و نهجالبلاغه، دارای حد اعلای اسلوب و روش بیان عربی بوده و بلندترین پایگاه استفاده از دریای دریافتهای عرفان الهی و اخلاقی است.
پارهای از تعلیمات این دعا آن است که می آموزد: چگونه باید به ستایش و تقدیس خداوند پرداخت و حمد و سپاس او را کرد و در درگاهش توبه نمود.
و پارهی دیگر آن است که یاد می دهد: چگونه باید با خدا راز و نیاز کرد و با اخلاص و دلبستگی تمام با خدا خلوت نمود.
قسمتی از این کتاب بیانگر طرز صحیح و معنای واقعی صلوات و درود بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سایر پیامبران و برگزیدگان می باشد.
این کتاب در قسمتی از محتویاتش، وظیفهی احترام به پدر و مادر و حقوقی را که پدر و مادر بر عهدهی فرزندان، یا فرزندان بر عهدهی پدر و مادر دارند شرح می دهد و همین طور حقوق همسایگان و خویشان
[صفحه ۱۱۱]
و همهی مسلمین، و حقوق تهیدستان را نسبت به ثروتمندان و به عکس، بیان می کند.
و در پارهای از محتوای خود، وظایف انسان را در برابر بدهکاران و سایر امور اقتصادی و مالی و در طرز معامله و رفتار با همسلکان و دوستان و اصولاً همهی مردم و کارگران و خدمتگزاران تشریح می سازد.
و در قسمتی دیگر، همهی عوامل فضائل اخلاقی را که شایستگی آن را دارند تا روش کاملی برای کسب اخلاق باشند، معرفی می کند.
و در پارهای دیگر، یاد می دهد که چگونه باید در برابر ناگواریها و حادثهها شکیبایی کرد و باید در حالات بیماری و سلامتی چگونه بود.
در فرازهایی، وظایف ارتش و سپاه اسلام، و وظایف لازم مردم را در برابر سپاه، بیان می کند… و به طور کلی آنچه را که اخلاق محمدی و شریعت الهی خواهان آن است فقط در سبک و لباس دعا، تشریح می نماید.
مثلاً؛ در دعای ۱ و ۶ و ۷ شیوههای خداشناسی را می آموزد، و در دعای ۳۷، روش عجز در عبادت خدا را بیان می کند، و در دعای ۳۱ و ۳۹ و ۴۶ پاداش و کیفر خدا را تبیین می نماید. و در دعای ۲۰ و ۲۸ و ۱۳، برنامهی تهذیب نفس و پاکسازی و بهسازی را شرح می دهد
[صفحه ۱۱۲]
و عوامل پرورش روح نیرومند را برمیشمرد. و در دعای ۳۸ لزوم رعایت حقوق همدیگر را تذکر می دهد و در فرازی از آن می گوید:
اللهم انی اعتذر الیک من مظلوم ظلم بحضرتی فلم انتصره:
«خدایا! من از پیشگاهت عذرخواهی می کنم، از مظلومی که در برابر من به او ظلم شده و من به یاری او نشتافتهام.» [۱۱۸].
کوتاه سخن آنکه: امام سجاد علیه السلام در عین انزوا، در لباس دعا و نیایش درس مبارزه و نهضت بر ضد طاغوتیان می آموزد، مثلاً در دعای بیستم صحیفه چنین می گوید:
«خدایا! به من دست و نیرویی ده تا بتوانم بر کسانی که به من ستم می کنند، پیروز شوم، و زبانی عنایت فرما تا در مقام احتجاج و استدلال، بر مخالف غلبه کنم، و اندیشهای ده تا نیرنگ دشمن را درهم شکنم و دست ستمگران را از تعدی و تجاوز کوتاه سازم.»
جالب توجه اینکه در کتاب صحیفه، به رشته هایی از معجزات علمی که در جهان آن روز، بشر به آنها آگاهی نداشت اشاره شده است، مثلاً در دعای ۵۱ آن آمده: «ای خدایی که وزن تاریکی و نور را می دانی، و از وزن سایه و هوا آگاهی داری.» (با توجه به اینکه در آن وقت، علم و دانش، برای این اشیا وزنی قائل نبود.)
و در دعای ۲۷ می گوید: «عامل انتقال بیماری وبا، آب است.»
[صفحه ۱۱۳]
آنجا که عرض می کند: «خدایا با قدرت خود، آب آشامیدنی دشمنان اسلام را به بیماری وبا بیامیز.»
برگرفته از کتاب نگاهی بر زندگی امام سجاد علیه السلام نوشته آقای محمد محمدی اشتهاردی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *