زیارت نامه و ادعیه

دعای امام سجاد در وقت سحر

امام زین العابدین علیه السلام در وقت سحر تمام شبهای ماه مبارک رمضان با خدای متعال مناجات می کرد و با زاری و تضرع و خالصانه دعا می کرد و دعایی را که معروف به دعای ابو حمزه ثمالی است می خواند، از این جهت معروف به دعای ابو حمزه گشته است که راوی این دعا اوست و این دعای شریف از مهمترین دعاهای ائمه اهل بیت علیهم السلام است زیرا که این دعای شریف درجه توجه و ارتباط آن حضرت را با خدا تجسم می بخشد، همان طوری که مشتمل بر مواعظی است که باعث جلوگیری نفس از غرور و شهوات نفسانی می گردد. علاوه بر اینها به زیبایی اسلوب و سلاست و روانی بیان ممتاز است و دارای حالت تذلّل و
______________________________
(۱) بحار الانوار: ۴۶/ ۱۰۳- ۱۰۵٫
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۲۵
خشوع در پیشگاه خداست تا آنجا که هیچ دعایی به پای آن نمی رسد و ما در اینجا قسمتهایی از آن را برگزیده ایم بدون این که تمام آن را نقل کنیم به خاطر آن که این دعای شریف در تمام کتابهای دعا آمده و در دسترس بیشتر قاریان و علاقه مندان می باشد.
پیش از آن که قسمتی از فرازهای این دعای شریف را نقل کنیم مایلم که به اطلاع خوانندگان عزیز برسانم که این دعا در دل نیکان و شایستگان جایگاه والایی دارد آن مسلمانان صالحی که در هنگام سحر شبهای ماه مبارک رمضان موفق به خواندن دعایند و بطوری که ملاحظه می فرمایید برخی از مؤمنان نیز آن را از بر دارند و از حفظ می خوانند. اینک فرازهایی از این دعای شریف:
(۱) «الهی: لا تؤدبنی بعقوبتک، و لا تمکر بی فی حیلتک، من أین لی الخیر یا رب و لا یوجد إلا من عندک، و من أین لی النجاه و لا تستطاع إلا بک، لا الذی احسن استغنی عن عونک و رحمتک، و لا الذی أساء و اجترأ علیک و لم یرضک خرج عن قدرتک، یا رب بک عرفتک، و أنت دللتنی علیک و دعوتنی إلیک، و لو لا أنت لم أدر ما أنت …»
«خداوندا! مرا به کیفر و مجازات خود ادب مفرما و به مجازات عملم غافلگیر مکن، پروردگارا! کجا خیری توانم یافت در صورتی که جز پیش تو خیری نیست و از کجا راه نجاتی بجویم در صورتی که جز به لطف تو نجاتی میسّر نیست؛ نه آن کس که نیکوکار است از یاری و لطف و رحمت تو بی نیاز است و نه آن که تبهکار است و گستاخی کرده و به راه رضای تو نرفته از قلمرو قدرت تو بیرون است ای پروردگار! من تو را به وسیله خودت شناختم و تو مرا به وجود خودت رهنماییم فرمودی و اگر تو نبودی من نمی دانستم که تو چیستی و تو را نمی شناختم.»
آیا ملاحظه می کنید که پارسای اهل بیت چگونه با پروردگار خود راز و نیاز
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۲۶
می کند و در پیشگاه او می نالد، با سبک و روشی سخن می گوید که برخاسته از ژرفای ایمان و معرفت است … و باز به بخش دیگری از این دعای شریف گوش فرا می دهیم:
(۱) «یا حبیب من تحبب الیک، و یا قره عین من لاذ بک، و انقطع إلیک، أنت المحسن، و نحن المسیئون، فتجاوز یا رب عن قبیح ما عندنا بجمیل ما عندک، و أی جهل یا رب لا یسعه جودک؟ و أی زمان أطول من أناتک؟ و ما قدر اعمالنا فی جنب نعمک، و کیف نستکثر أعمالا نقابل بها کرمک، بل کیف یضیق علی المذنبین ما وسعهم من رحمتک، یا واسع المغفره، یا باسط الیدین بالرحمه، فوعزتک لو نهرتنی ما برحت من بابک، و لا کففت عن تملقک لما انتهی إلی من المعرفه بجودک و کرمک …»
«ای دوستدار کسی که با تو محبت ورزد و ای نور چشم و شادی بخش قلب کسی که رو به درگاه تو آورد و از همه کس بگسلد و به تو بپیوندد، ای خدایی که تو نیکوکاری و ما بدکار پس تو ای پروردگار به نیکوکاری خود از زشتیهای ما در گذر، خداوندا! کدامین نادانی و بد کاری است که لطف و بخشش تو آن را فرا نگیرد؟ و یا چه وقتی است که بیش از زمان حلم و شکیبایی تو باشد؟ اعمال نیک ما در برابر نعمتهای تو چه ارزشی دارد؟ و چگونه اعمال بدمان را با وجود لطف و کرم بی انتهایت بسیار شماریم؟ و چگونه با وجود رحمت واسعه تو بر گنهکاران مجال تنگ خواهد بود، ای صاحب آمرزش بی حساب، ای آن که دست قدرت تو به بخشندگی و رحمت باز است، باری سوگند به مقام عزّتت که اگر مرا از درگاهت برانی هرگز به جای دیگری نروم و از التماس و تملق دست بر نمی دارم زیرا که تو را به بخشندگی و کرم می شناسم …»
و همین طور امام علیه السلام به التماس و خواهش و زاریش در پیشگاه
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۲۷
آفریدگار بزرگ ادامه می دهد و از او طلب مغفرت و آمرزش و رضوان می کند، اکنون گوش فرا دهید و ببینید چگونه خواهش می کند:
(۱) «اللهم: انی کلما قلت: قد تهیأت، و تعبّأت، و قمت للصلاه بین یدیک، و ناجیتک القیت علی نعاسا إذا أنا صلیت، و سلبتنی مناجاتک إذا أنا ناجیت … مالی کلما قلت: قد صلحت سریرتی، و قرب من مجالس التوابین مجلسی، عرضت لی بلیه أزالت قدمی، و حالت بینی و بین خدمتک، سیدی: لعلک عن بابک طردتنی و عن خدمتک نحیتنی، أو لعلک رأیتنی مستخفا بحرمتک فاقصیتنی، أو لعلک رأیتنی معرضا عنک فقلیتنی، أو لعلک وجدتنی فی مقام الکاذبین فرفضتنی، أو لعلک رأیتنی غیر شاکر لنعمائک فحرمتنی، أو لعلک فقدتنی من مجالس العلماء فخذلتنی، أو لعلک رأیتنی فی الغافلین فمن رحمتک أیستنی، أو لعلک رأیتنی الف مجالس البطالین فبینی و بینهم خلیتنی، أو لعلک لم تحب أن تسمع دعائی فباعدتنی، أو لعلک بجرمی و جریرتی کافیتنی، أو لعلک بقله حیائی منک جازیتنی فإن عفوت یا رب فطالما عفوت عن المذنبین قبلی، لأن کرمک أی ربّ یجل عن مکافأه المقصرین …»
(۱) «خداوندا من چندان که تصمیم گرفتم و با خود گفتم و خود را آماده و مهیای طاعت تو کردم و در پیشگاه تو به نماز ایستادم و با تو به راز و نیاز ایستادم و در وقت نماز خواندن خواب را بر من مستولی کردی و حال راز و نیاز در وقت مناجات را از من بازگرفتی … خداوندا! چه شد که هر چه با خود عهد کردم و گفتم که از این پس باطنم نیکو خواهد شد و به مجالس و مجامع توبه کاران نزدیک خواهم شد، بلیه و حادثه ای پیش آمد که به عهدم ثابت قدم و پایدار نماندم و آن حادثه بین من و محضر تو فاصله افکند؟! سرور من! شاید تو مرا از درگاه لطف خود رانده ای و از خدمت بندگیت دورم کرده ای و یا این که دیدی من حق بندگی تو را سبک
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۲۸
شمردم بدین جهت مرا از درگاهت راندی و یا آن که دیدی من از تو رو گرداندم به این سبب بر من خشم گرفتی یا آن که در مقام دروغگویم یافتی از نظر عنایت خود دور انداختی یا شاید دیدی که نسبت به نعمتهایت ناسپاسم مرا محروم ساختی و یا شاید مرا در مجالس اهل دانش نیافتی به خواری و ذلّتم کشیدی و یا شاید مرا در میان اهل غفلت یافتی به این جرم از رحمت خودت مرا ناامید کردی و یا شاید مرا در مجالس اهل باطل دیدی که من با آنها انس دارم مرا در میان آنان واگذاشتی، گویا تو دوست نداشتی که دعا و درخواست مرا بشنوی مرا از درگاهت دور کردی و یا شاید به جرم گناهانم مکافات و کیفرم کردی و یا شاید به کم حیایی در حضورت مرا مجازات کردی- به هر حال- خداوندا! اگر مرا عفو کنی (که شایسته بزرگی توست) پیش از من چه بسیار از گنهکاران را عفو کرده ای چرا که لطف و کرمت بالاتر و برتر از آن است که مقصران را به کیفر رسانی …»
(۱) امام علیه السلام در این بخش از دعا، به اموری اشاره کرده است که در حال نماز و مناجات انسان را از توجه به خدا بازمی دارند، برخی از آن امور به شرح زیر است:
۱- سبک شمردن حقوق الهی، به نحوی که باعث خوار شمردن آنها گردد.
۲- رو گرداندن و غفلت از خدا.
۳- خودداری نکردن از دروغ که ریشه تمام رذایل و گناهان است. «۱»
۴- ناسپاسی نسبت به نعمتهایی که خداوند به بنده اش عطا فرموده است.
______________________________
(۱) در حدیث آمده است: «الکذب مفتاح کلّ شرّ» دروغ کلید همه بدیهاست- م.
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۲۹
۵- همنشین نشدن با دانشمندان و علمای راستین که انسان را به یاد سرای آخرت می اندازند و به کارهای نیک وادار می نمایند.
۶- غفلت از یاد خدا و فراموش کردن مرگ که این دو باعث جلب انسان به شقاوت و هلاکت می شوند.
۷- همنشینی با اهل باطل که اوقات خود را به بیهودگی می گذرانند و عمر خود را در کارهای بیهوده و هرزگی تباه می کنند، زیرا که مجالس آنان باعث رو بر تافتن از خدا می شود «۱».
این بود بخشی از اموری که مانع توفیق پیوستن به خدا گشته و آدمی را از انجام کار خیر بازمی دارند، خداوند ما را از این امور نگهدارد!. و باز به بخش دیگری از این دعای شریف گوش می سپاریم:
(۱) «الهی و سیدی و عزتک و جلالک لئن طالبتنی بذنوبی لأطالبنک بعفوک، و لئن طالبتنی بلؤمی لاطالبنک بکرمک، و لئن ادخلتنی النار لأخبرن أهل النار، بحبی لک، الهی و سیدی إن کنت لا تغفر إلا لأولیائک، و أهل طاعتک فإلی من یفزع المذنبون، و إن کنت لا تکرم إلا أهل الوفاء بک فبمن یستغیث المسیئون الهی إن ادخلتنی النار ففی ذلک سرور عدوک- یعنی الشیطان الرجیم- و إن ادخلتنی الجنه ففی ذلک سرور نبیک، و أنا و اللّه أعلم أن سرور نبیک أحب إلیک من سرور عدوک …»
«خداوندا ای مولای من به عزت و جلالت قسم که اگر مرا به گناهانم بازخواست کنی من هم به عفو و کرمت از تو بازخواست خواهم کرد و اگر از من به پستی و خواریم مؤاخذه کنی من هم به بزرگواریت از تو بازخواست خواهم کرد و اگر مرا به آتش دوزخ وارد کنی، اهل دوزخ را از محبت خودم نسبت به تو آگاه می سازم، ای خدای من و ای مولای من!
______________________________
(۱) مصباح شیخ طوسی و مصباح کفعمی.
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۳۳۰
اگر تو بر غیر اولیا و بندگان فرمانبر خود نبخشایی پس گنهکاران به درگاه چه کسی تضرّع و زاری کنند و اگر تو با غیر وفادارانت، اکرام و احسان نکنی پس بدکاران به درگاه چه کسی پناه ببرند؟ خدای من! اگر مرا در آتش بیندازی دشمنت شیطان شاد می گردد و اگر به بهشت ببری پیامبرت (حضرت محمد- صلّی اللّه علیه و آله-) شادمان می گردد، به خدا سوگند که من یقین دارم تو شادمانی پیامبرت را از شادی دشمنت دوست تر داری …»
(۱) براستی که سرور و آقای پرهیزگاران و پیشوای عارفان امام سجاد علیه السلام از آفریدگار بزرگ که رحمتش همه چیز را فرا گرفته است درخواست عطف توجه کرده و از او برای گنهکاران و کسانی که در عبادت و بندگی او تقصیرکارند طلب آمرزش و رضوان کرده است زیرا که فیض و بخشش او منحصر به مؤمنان و مطیعان نیست بلکه شامل حال تمام بندگان است. و با این مقدار از فرازهای گزیده از دعای شریف امام علیه السلام سخن ما درباره دعای سحر شبهای ماه مبارک رمضان آن حضرت پایان می پذیرد.
(۲)
برگرفته ازکتاب تحلیلی بر زندگانی امام سجاد علیه السلام نوشته آقای باقر شریف قرشی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *