امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

وضعیت شیعیان در عصر حاکمیت یزید

پس از واقعهی جان گداز کربلا، تشیع از نظر کمی و کیفی و همچنین در بعد سیاسی و اعتقادی، در وضع بسیار بدی قرار گرفته
بود. انعکاس این واقعه موجی از رعب و وحشت را بر محافل شیعی حکم فرما کرد؛ چرا که مسلم شد یزید و عمالش، برای
استحکام پایههای حکومت خود تا حد کشتن فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و اسیر کردن زنان و فرزندان او آمادهاند، و در این
راه از هیچ جنایتی فروگذار نیستند. اختناق، ترس و وحشتی که در کوفه و مدینه به وجود آمده بود، با وقوع فاجعهی حره و
سرکوب شدید و بیرحمانهی نهضت مردم مدینه به دست عاملان یزید در سال ۶۳ هجری، شدت یافت و اختناق شدیدی در محافل
شیعی حاکم شد. در نتیجه انسجام و تشکل جامعهی شیعه به ضعف و سستی گرایید و سرانجام فروپاشید. امام سجاد علیه السلام با
در تمام مکه و مدینه بیست نفر نیستند که ما را دوست بدارند. [ ۱۲۷ ]. مسعودی تصریح » : اشاره به این وضع ناگوار میفرماید
صفحه ۳۸ از ۱۲۶
[ علی بن الحسین امامت را به صورت مخفی و با تقیهی شدید و در زمانی دشوار عهدهدار گردید [ ۱۲۸ ]. [صفحه ۶۸ » : میکند که
امام صادق علیه السلام در بیان این وضع اندوهبار میفرماید: مردم پس از شهادت حسین بن علی علیه السلام برگشتند (از خاندان
ابوخالد کابلی، یحیی بن ام الطویل و جبیر بن مطعم، سپس افرادی به آن » ، پیامبر صلی الله علیه و آله فاصله گرفتند) جز سه نفر
پیوستند و تعدادشان زیاد گردید. یحیی بن امالطویل به مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه میرفت و خطاب به مردم
میگفت: ما مخالف و منکر شما هستیم و میان ما و شما دشمنی و خشم و کینه، آشکار و همیشگی است. [ ۱۲۹ ]. فضل بن شاذان
در آغاز امامت علی بن الحسین جز پنج نفر پیرو او نبودند: سعید بن جبیر، سعید بن مسیب، محمد بن جبیر بن مطعم، » : میگوید
یحیی بن امالطویل و ابوخالد کابلی [ ۱۳۰ ]. در چنین وضعی، امکان قیام برای امام سجاد علیه السلام منتفی بود؛ زیرا با رعب و اختناق
شدیدی که در جامعه حکم فرما شده بود و با کنترل و تسلط شدیدی که حکومت جبار اموی برقرار ساخته بود، هر گونه جنبش و
حرکت مسلحانه پیشاپیش محکوم به شکست بود و کوچکترین حرکت، از دید جاسوسان حکومت اموی پنهان نمیماند. چنان که
روزی جاسوسان عبدالملک در مدینه به وی گزارش دادند که، علی بن الحسین کنیزی داشته او را آزاد کرده و سپس وی را به
ازدواج خود در آورده است. عبدالملک طی نامهای که به امام نوشت آن کار را برای آن حضرت نقص شمرد و اعتراض کرد که
بزرگتر و بالاتر از پیامبر صلی » : چرا حضرت با یکی از افراد همشأن خود از قریش ازدواج نکرده است!؟ امام در پاسخ وی نوشت
الله علیه و آله کسی نبود، او کنیز و زن مطلقهی بردهی خود را به همسری گرفت. خداوند هر پستی را با اسلام بالا برد و هر نقصی
را با آن کامل ساخت و هر لئیمی را در پرتو آن کریم ساخت. پس هیچ فرد مسلمانی پست نیست، و پستیای جز پستی جاهلیت
۱۳۱ ]. عبدالملک با این کار میخواست به امام هشدار دهد که همهی کارهای وی حتی امور شخصی و خصوصی ] «. نمیباشد
حال شما چگونه » : ایشان را زیر نظر دارد. [صفحه ۶۹ ] منهال بن عمرو میگوید: روزی به حضرت علی بن الحسین رسیدم و گفتم
فرمود: فکر نمیکردم شخصیت بزرگی از مصر مثل شما، نداند که حال ما چگونه است! وضع ما در میان قوم خود، مثل «؟ است
وضع بنیاسرائیل در میان فرعونیان است که پسرانشان را میکشتند و زنانشان را زنده نگه میداشتند. امروز وضع بر ما به قدری
تنگ و دشوار است که مردم با دشنام و ناسزاگویی به بزرگ و سید ما امیرالمؤمنین علیه السلام بر فراز منبرها، به دشمنان ما تقرب
میجویند. اگر قریش به سبب قرابت با رسول خدا صلی الله علیه و آله بر عرب فخر میکند و اگر عرب به وجود پیامبر صلی الله علیه
و آله، بر عجم فخر میفروشند و آنان نیز چنین فضیلتی را بر عربها و قریش پذیرفتهاند، پس ما اهل بیت میباید بر قریش برتری
داشته و چنین افتخاری از آن ما باشد؛ زیرا رسول خدا صلی الله علیه و آله از ما اهل بیت است. اما آنان بر ما ستم روا داشته و
کوچکترین حقی برای ما نشناختند. اگر نمیدانی، بدان که روزگار بر ما چنین میگذرد. راوی حدیث گوید: امام علیه السلام به
گونهای سخن میگفت که گویی میخواست کسانی که در آن اطراف بودند سخنان او را بشنوند. [ ۱۳۲ ]. امام علیه السلام در این
سخنان با تشبیه وضع اهل بیت علیهم السلام در میان امویان به وضع بنی اسرائیل در میان آل فرعون، بهترین تصویر از وضع ناهنجار
خویش و اهل بیت علیهم السلام و پیروانشان را ارائه میکنند. نکتهی جالب و قابل توجه این است که حضرت در آن شرایط سخت
و دشوار با استناد به روش استدلال علی علیه السلام برابر قریش – مبنی بر این که قریش با تمسک به قرابت با پیامبر صلی الله علیه و
آله بر رقیبان خود چیره گشته و خلافت را از آن خود کردند، پس امام علی علیه السلام میبایست لایقترین مردم برای زمامداری
مسلمانان باشد – میکوشید حقانیت اهل بیت علیهم السلام را برای تصاحب مقام خلافت ثابت کرده و در آن شرایط از این حق
الهی چشم پوشی نکند. در عهد اموی وضع مالی اهل بیت علیهم السلام نیز، تحت فشار حاکمان به صورتی در آمده [صفحه ۷۰ ] بود
ان اهل هذا البیت من بنی هاشم (بنی علی) قد کانوا هلکوا جوعا حتی کانت همۀ احدهم » : که حاکم عراق دربارهی ایشان نوشت
۱۳۳ ] اهل این طایفه از بنی هاشم از شدت گرسنگی رو به هلاکت بودند به طوری که تمام همت هر یک، تهیهی ] «. قوت یومه
مخارج یک روز خود بود. در عصر حاکمیت عبدالملک، به خصوص در زمان استانداری حجاج بر کوفه و بصره، سختترین
صفحه ۳۹ از ۱۲۶
دوران شیعه در طول خلافت بنیامیه و بنی مروان، رقم خورد. امام باقر علیه السلام در روایتی در خصوص این دوره میفرماید: در
این دوره، حجاج شیعیان را با بدترین وضع میکشت و با کمترین سوءظن و تهمت دستگیر میکرد؛ و اگر به او میگفتند که فلان
۱۳۴ ]. ابن ابیالحدید ] «. کس زندیق یا کافر است در نظر او بهتر از آن بود که بگویند: فلانی شیعهی علی علیه السلام است
در این دوران مردم از راه اظهار بغض و کینه نسبت به علی علیه السلام و ابراز دوستی نسبت به دشمنان آن حضرت، به » : مینویسد
حجاج تقرب میجستند و در فضیلت و سوابق و مناقب دشمنان اهل بیت روایات زیادی را جعل میکردند؛ چنان که در کاستن شأن
۱۳۵ ] در همین عصر، چند ] «. علی علیه السلام و عیب و طعن و دشمنی با آن حضرت سخنان بسیاری را برای مردم بازگو میکردند
تن از یاران امام علیه السلام از جمله سعید بن جبیر، کمیل بن زیاد و قنبر، در راه محبت علی علیه السلام و اهل بیت مطهر او، شهادت
را پذیرا شدند. [ ۱۳۶ ]. در مجموع باید گفت وجود این شرایط سبب گردید تا به تدریج محبان و شیعیان امام علی علیه السلام در
پوششی از تقیه زندگی کنند و از تظاهر به دوستی با اهل بیت خودداری نمایند. [ ۱۳۷ ]. امام سجاد علیه السلام با ظهور در سیمای
یک فقیه و محدث، به بیان فتوا یا نقل احادیث رسول خدا صلی الله علیه و آله اقدام مینمود و بدین وسیله محل رجوع مردم از شیعه
و اهل سنت قرار گفت. منتها شیعیان در عرصهی تبلیغ و فعالیتهای سیاسی، از سوی بنی مروان به شدت تحت کنترل بودند و هر
[ گونه نهضتی از سوی آنان با شکست همراه میگشت. [صفحه ۷۱
برگرفته از کتاب نقش امام سجاد علیه السلام در رهبری شیعه نوشته: محسن رنجبر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *