اخلاق و فضائل

امام سجاد و عرض حاجت به پیشگاه خدا

از جمله آثار توجه آن حضرت به خدای تعالی آن است که فقط حاجت خود را از او می طلبد زیرا او منبع فیض، رحمت و احسان است و همواره متوجه خدا بوده و به وسیله این دعای شریف او را می خواند:
«اللّهمّ یا منتهی مطلب الحاجات، و یا من عنده نیل الطّلبات، و یا من لا یبیع نعمه بالأیمان، و یا من لا یکدّر عطایاه بالامتنان، و یا من یستغنی به، و لا یستغنی عنه، و یا من یرغب الیه، و لا یرغب عنه، و یا من لا تفنی خزائنه المسائل، و یا من لا تبدّل حکمته الوسائل، و یا من لا تنقطع عنه حوائج المحتاجین، و یا من لا یعنّیه دعاء الدّاعین، تمدّحت بالغناء عن خلقک، و انت اهل الغنی عنهم، و نسبتهم الی الفقر، و هم اهل الفقر الیک،
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۱۴۶
فمن حاول سدّ خلّته من عندک، و رام صرف الفقر عن نفسه بک، فقد طلب حاجته فی مظانّها، و اتی طلبته من وجهها، و من توجّه بحاجته الی احد من خلقک، او جعله سبب نجحها دونک فقد تعرّض للحرمان، و استحقّ من عندک فوت الإحسان …
«ای خداوندی که آخرین مقصد حاجتمندانی و ای خدایی که تنها به لطف تو حاجتمندان به حاجت خود می رسند، و ای خدایی که نعمتهایت را با پول و مادیات نمی فروشی و ای آن که نعمتهایت را به وسیله منّت تیره و ناگوار نمی سازی و ای خداوندی که با کمک تو می توان از همه کس بی نیاز شد ولی کسی از تو بی نیاز نمی گردد، ای خدایی که همه (به حکم فطرت) به تو گرایش دارند و کسی از تو رو گردان نیست، ای بخشنده ای که درخواست بندگان گنجینه های تو را تمام نکند و ای خدایی که هیچ اسباب و عللی نمی تواند در حکمت تو تغییری به وجود آورد، و ای آن که نیاز نیازمندان از تو قطع نگردد و ای کسی که اجابت دعای درخواست کنندگان باعث زحمتت نشود. خداوندا! تو خودت را به بی نیازی از خلق ستوده ای، در حالی که از ایشان بی نیازی و خلق را به فقر و نیاز توصیف کرده ای در حالی که ایشان به تو نیازمندند، پس هر کس از تو حاجت طلبید، خوب فهمیده و حاجتش را از کسی خواسته که سزاوار بوده است و هر که به کس دیگری از مخلوقات عرض نیاز کرد و دیگری را وسیله نجات دانست، بطور یقین خود را در معرض نومیدی قرار داده و سزاوار است تا از احسان تو محروم گردد.»
(۱) اللّهمّ ولی الیک حاجه قد قصّر عنها جهدی، و تقطّعت دونها حیلی، و سوّلت لی نفسی رفعها الی من یرفع حوائجه الیک، و لا یستغنی فی طلباته عنک، و هی زلّه من زلل الخاطئین، و عثره من عثرات المذنبین، ثمّ
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۱۴۷
انتبهت بتذکیرک لی من غفلتی، و نهضت بتوفیقک من زلّتی، [و رجعت] و نکصت بتسدیدک عن عثرتی، و قلت: سبحان ربّی کیف یسال محتاج محتاجا و انّی یرغب معدم الی معدم؟ فقصدتک یا الهی بالرّغبه، و اوفدت علیک رجائی بالثّقه بک، و علمت انّ کثیر ما اسالک یسیر فی وجدک، و انّ خطیر ما استوهبک حقیر فی وسعک، و انّ کرمک لا یضیق عن سؤال احد، و انّ یدک بالعطاء اعلی من کلّ ید …
«خداوندا به درگاه تو نیازی دارم که خود از انجام آن ناتوانم و چاره ای برای آن ندارم و آن حاجت مرا بیچاره و درمانده کرده است، و هوای نفس مرا وادار می کرد تا رفع آن حاجت از دیگری بخواهم، در صورتی که او نیز به وقت حاجت در خانه تو می آید و از تو بی نیاز نیست، در صورتی که رفتن به در خانه کسی غیر از در خانه تو از لغزشهای خطاکاران و خود گناهی از جمله گناه گنهکاران است سپس به خود آمدم و توفیقی که تو به من دادی از لغزشم بازداشت و بازگشتم و به لطف تو به اشتباهم پی بردم و با خود گفتم: منزه است پروردگارم، چگونه ممکن است بنده محتاج از محتاج دیگری و تهیدستی از تهیدست دیگری حاجت بخواهد؟ این بود که خداوندا با اشتیاق تمام آهنگ درگاه تو را کردم و با منتهای امیدواری به درگاه تو شتافتم در حالی که می دانستم نیازهای من- هر چند زیاد است در نزد دریای کرم تو ناچیز است و بزرگترین بخششی که من درخواست دارم در مقابل رحمت واسعه تو اندک است و کان بخشندگی تو از انجام درخواست کسی، کم نشود و دست عطا و بخششت بالاترین دستهاست.»
(۱) اللّهمّ فصلّ علی محمّد و آله و احملنی بکرمک علی التّفضّل، و لا تحملنی بعدلک علی الاستحقاق، فما انا
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۱۴۸
بأوّل راغب رغب الیک فاعطیته، و هو یستحقّ المنع، و لا باوّل سائل سألک فأفضلت علیه، و هو یستوجب الحرمان …
«خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست، و به فضل و کرمت بار تکلیف را بر دوشم نه، نه آن که بر اساس عدالت خود مرا مکلف گردانی، زیرا من نخستین کسی نیستم که با پای اراده و اشتیاقم به درگاه تو رو آورده ام و تو هم مشمول فضل خود فرموده ای در صورتی که استحقاق آن لطف را نداشته ام. و نیز من اول فردی نیستم که از درگاه تو مسألت دارم و تو با وجود عدم استحقاق احسان کرده ای.»
(۱) اللّهمّ صلّ علی محمّد و آله، و کن لدعائی مجیبا، و من ندائی قریبا، و لتضرّعی راحما، و لصوتی سامعا، و لا تقطع رجائی عنک، و لا تبت سببی منک، و لا توجّهنی فی حاجتی هذه و غیرها الی سواک، و تولّنی بنجح طلبتی و قضاء حاجتی و نیل سؤلی قبل زوالی عن موقفی هذا بتیسیرک لی العسیر، و حسن تقدیرک لی فی جمیع الأمور، و صلّ علی محمّد و آله صلاه دائمه نامیه لا انقطاع لأبدها، و لا منتهی لأمدها، و اجعل ذلک عونا لی و سببا لنجاح طلبتی، انّک واسع کریم.
«خداوندا! بر محمد و آل محمد درود فرست: و به خاطر ایشان دعای مرا اجابت فرما و به نوای من توجه کن و به ناله و زاریم رحم کن و به صدای من گوش فرا ده و مرا از فضل و کرمت محروم مفرما و این توسّل مرا از عنایت خود قطع مکن و در این حاجت و دیگر حاجتهایم به دیگران متوجه مساز و با رفع حاجتم به خواسته هایم موفق گردان قبل از آن که از اینجا به در خانه دیگری بروم، و با آسان کردن مشکلات و حسن تقدیرت در تمام کارهایم درود و رحمتی که روزافزون و بی پایان باشد و این دعای
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۱۴۹
مرا وسیله توسّل و اجابت و برآوردن حاجتم قرار ده زیرا که رحمت تو فراگیر است و تو خود کریمی.»
امام علیه السلام، پس از این دعا، حاجت خود را می طلبد آنگاه به سجده می رود و در حال سجده می گوید:
فضلک آنسنی و احسانک دلّنی، فاسالک بک و بمحمّد و آله صلواتک علیهم ان لا تردّنی خائبا.» «۱»
«خداوندا! فضل و کرم تو باعث شده تا من با تو انس بگیرم، بنا بر این از تو تقاضا دارم به خاطر محمد و آل محمد- درود و رحمت تو بر ایشان باد- مرا از درگاهت ناامید بازمگردان.»
(۱) این دعای شریف از شدت توسل و تمسک امام علیه السلام به خدا و ایمان فوق العاده او حکایت دارد، براستی که او به یکتایی خداوند یقین دارد که او آخرین مقصد حاجتمندان است و اوست که نعمتها و الطافش را به بندگان ارزانی می دارد، و در برابر پول و مال معامله نمی کند و با منت نهادن بر آنها تیره نمی سازد، با بخشش و کرم اوست که آدمی بی نیاز می گردد و تمام مردم به احسان او نیازمندند و به کرم او محتاجند، در حالی که او از همه گان بی نیاز است. و براستی که هوشیار و آگاه آن کسی است که برای برطرف کردن مشکلات و رفع نیاز خود تنها به خدای یکتا پناه ببرد و اما آن کسی که برای رفع مهمات و قضای حاجاتش به دیگری رو آورد خود را در معرض ناامیدی و از دست دادن احسان و بخشش قرار داده است. امام علیه السلام ناله و زاری در درگاه خدا را با درخواست آمرزش و رضوان از او، آغاز می کند و عرض می کند، هر چند درخواست او از خدای تعالی مهم باشد نسبت به کرم نامتناهی او که صاحب
______________________________
(۱) صحیفه سجادیه: دعای سیزدهم.
تحلیلی از زندگانی امام سجاد علیه السلام ،ج ۱،ص:۱۵۰
عطایا و احسان گسترده می باشد، ناچیز و اندک است و دست فیض و بخشایش و کرمش از هر دست بخشنده و سخاوتمند بالا و برتر است.
حقا که این امام بزرگوار، سید العارفین و امام المتّقین است و در دعاهای این بزرگوار و راز و نیازهایش با خدا دیدگاههای جالبی برای اصلاح نفوس از گمراهی و سرکشی و انحراف به چشم می خورد.
(۱)
برگرفته ازکتاب تحلیلی بر زندگانی امام سجاد علیه السلام نوشته آقای باقر شریف قرشی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *